from surgery366Resolved

Strong as a bull

Author: avcio

0 questionsMediumCreated: 16 Mar 2026

Case description

Opis przypadku: 41 -letni pacjent zgłasza się w związku z pojawieniem się bólu stawów (obustronnie stawy kolanowe oraz promieniowo-nadgarstkowe), które utrudniają mu grę w tenisa (zapalony gracz). Dodatkowo wg chorego w ciągu ostatniego roku pojawiło się uczucie "kołatania serca" podczas wysiłku oraz częściej pacjenta dopada uczucie zmęczenia. Palenie papierosów - nie pali, alkohol - okazyjnie. Wzrost 179 cm, waga 73 kg. Inne dolegliwości + przebyte choroby/operacje: podczas badań kontrolnych zdiagnozowano u pacjenta nieprawidłowy poziom glikemii na czczo, postawiono rozpoznanie cukrzycy typu II (2 lata temu); appendektomia w wieku 32 lat (ostry brzuch, dodatni objaw Blumberga, wyrostek usunięto, jednak zmiany zapalne były niewielkie); zapalenie ucha środkowego pół rok temu. Pytania: Co jest najprawdopodobniejszą przyczyną dolegliwości? Jakie badania zlecacie? Jakie jest postępowanie lecznicze? Opis przypadku: 41-letni pacjent zgłasza się w związku z pojawieniem się bólu stawów (obustronnie stawy kolanowe oraz promieniowo-nadgarstkowe), które utrudniają mu grę w tenisa (zapalony gracz). Dodatkowo wg chorego w ciągu ostatniego roku pojawiło się uczucie "kołatania serca" podczas wysiłku oraz częściej pacjenta dopada uczucie zmęczenia. Palenie papierosów - nie pali, alkohol - okazyjnie. Wzrost 179 cm, waga 73 kg. Inne dolegliwości + przebyte choroby/operacje: podczas badań kontrolnych zdiagnozowano u pacjenta nieprawidłowy poziom glikemii na czczo, postawiono rozpoznanie cukrzycy typu II (2 lata temu); appendektomia w wieku 32 lat (ostry brzuch, dodatni objaw Blumberga, wyrostek usunięto, jednak zmiany zapalne były niewielkie); zapalenie ucha środkowego pół rok temu. Pytania: Co jest najprawdopodobniejszą przyczyną dolegliwości? Jakie badania zlecacie? Jakie jest postępowanie lecznicze?
Formulate your answer

Submitted answers (32)

Olenka
Olenka11.10.2010 18:30
Czy sa jakiekolwiek odchylenia w badaniu przedmiotowym? Oglądanie, obmacywanie, opukiwanie ( o ile ktokolwiek jeszcze opukuje ;)), osłuchiwanie?<br />Kiedy wystapił ból? Kiedy się nasila, kiedy łagodnieje. Czy wcześniej miał jakieś kontuzje dotyczące tych stawów? Czy nigdy nie palił? Jak jest leczony na cukrzycę? Jakie leki w ogóle przyjmuje na stałe, jakie brał ostatnio? Jakie są choroby w rodzinie. Co pacjent rozumie przez to, że dopada go zmęczenie. Fizyczne, czy psychiczne też? Jak wygląda dieta pacjenta? <br />rtg stawów, ekg, echo, badanie ogólne moczu + czy jest mikroalbuminuria, morfologia z rozmazem, mocznik, kreatynina, ast, alt, Hba1c, glikemia.
Olenka
Olenka11.10.2010 18:30
Czy sa jakiekolwiek odchylenia w badaniu przedmiotowym? Oglądanie, obmacywanie, opukiwanie ( o ile ktokolwiek jeszcze opukuje ;)), osłuchiwanie? Kiedy wystapił ból? Kiedy się nasila, kiedy łagodnieje. Czy wcześniej miał jakieś kontuzje dotyczące tych stawów? Czy nigdy nie palił? Jak jest leczony na cukrzycę? Jakie leki w ogóle przyjmuje na stałe, jakie brał ostatnio? Jakie są choroby w rodzinie. Co pacjent rozumie przez to, że dopada go zmęczenie. Fizyczne, czy psychiczne też? Jak wygląda dieta pacjenta? rtg stawów, ekg, echo, badanie ogólne moczu + czy jest mikroalbuminuria, morfologia z rozmazem, mocznik, kreatynina, ast, alt, Hba1c, glikemia.
el.mariaci
el.mariaci11.10.2010 19:20
[b]Ad.1[/b] ból w stawach może być spowodowany powtarzającymi się mikrourazami i przeciążeniami w stawach może też być wiele innych przyczyn RZS, zespół Stilla, reaktywne zapalenie stawów, infekcyjne zapalenie stawów, choroba zwyrodnieniowa stawów, polineuropatia cukrzycowa ze stawem Charcota (2 lata to mało ale nie wiemy jak długo chorował wcześniej i jak się leczy) a kołatanie serca - nadczynność tarczycy, zaburzenie elektrolitowe w związku z wysiłkiem, dopalacze :), niedokrwienie mięśnia sercowego z racji polineuropatii cukrzycowej nieme (bez bólu dławicowego) a dające o sobie znać kołataniem i zmęczeniem etc.etc dlatego najpierw trochę diagnostyki<br />[b]Ad.2[/b]<br />[b]Wywiad[/b]<br />[b]stawy:[/b]od jak dawna bolą go stawy? jakby określił ten ból? czy bólowi towarzyszy ograniczenie ruchomości lub poranna sztywność stawów? czy skóra wokół stawu jest zmieniona? czy zauważył ostatnio jakiś rumień albo inne zmiany skórne? czy przechodził ostatnio jakąś infekcję, miał gorączkę lub powiększone ww chłonne?czy w trakcie gry doznał jakiegoś urazu? której ręki używa do gry i czy jest ona jakoś bardziej bolesna? czy ból stawów pojawił się synchronicznie czy wg jakiejś kolejności? co nasila lub zmniejsza ból?<br />[b]kołatanie: [/b]czy boli go w klatce piersiowej? czy kołatanie pojawia się tylko w trakcie wysiłku? czy towarzyszy mu duszność?czy zauważył obrzęki na nogach? czy jego wydolność spadła? czy zażywa jakieś leki/używki w celu poprawy wydolności? <br />[b]ogólne:[/b] czy choruje na coś co jeszcze nie powiedział lub się nie przyznał? czy zażywa jakieś leki lub jest na coś uczulony? czy ostatnio stracił na wadze, jak z czynnościami fizjologicznymi? Czy ma problemy z tarczycą lub nerkami?<br />[b]Badania:[/b]<br />[b]fizykalnie:[/b]oglądanie i palpacja stawów, cechy wysięku w stawach (balotowanie rzepki) ocena ruchomości stawów (czynnej i biernej) , oglądanie skóry, ocena ciśnienia, akcji serca, tętna<br />[b]laboratoryjne:[/b]morfologia, OB, CRP, mocznik, kreatynina, AST,ALT,jonogram K Na, glukoza,TSH badanie moczu<br />[b]obrazowe:[/b] EKG, RTG oraz USG stawów kolanowych oraz promieniowo-nadgarstkowych<br />[b]Ad.3[/b]<br />hmm na razie zakładam że to przeciążenie stawów -fizjoterapia, leki p/zapalne (jeśli nie ma dolegliwości wrzodowych)<br />a serce - Mg profilaktycznie, tydzień odpoczynku od tenisa i zobaczymy czy objawy dalej będą występować
el.mariaci
el.mariaci11.10.2010 19:20
[b]Ad.1[/b] ból w stawach może być spowodowany powtarzającymi się mikrourazami i przeciążeniami w stawach może też być wiele innych przyczyn RZS, zespół Stilla, reaktywne zapalenie stawów, infekcyjne zapalenie stawów, choroba zwyrodnieniowa stawów, polineuropatia cukrzycowa ze stawem Charcota (2 lata to mało ale nie wiemy jak długo chorował wcześniej i jak się leczy) a kołatanie serca - nadczynność tarczycy, zaburzenie elektrolitowe w związku z wysiłkiem, dopalacze :), niedokrwienie mięśnia sercowego z racji polineuropatii cukrzycowej nieme (bez bólu dławicowego) a dające o sobie znać kołataniem i zmęczeniem etc.etc dlatego najpierw trochę diagnostyki [b]Ad.2[/b] [b]Wywiad[/b] [b]stawy:[/b]od jak dawna bolą go stawy? jakby określił ten ból? czy bólowi towarzyszy ograniczenie ruchomości lub poranna sztywność stawów? czy skóra wokół stawu jest zmieniona? czy zauważył ostatnio jakiś rumień albo inne zmiany skórne? czy przechodził ostatnio jakąś infekcję, miał gorączkę lub powiększone ww chłonne?czy w trakcie gry doznał jakiegoś urazu? której ręki używa do gry i czy jest ona jakoś bardziej bolesna? czy ból stawów pojawił się synchronicznie czy wg jakiejś kolejności? co nasila lub zmniejsza ból? [b]kołatanie: [/b]czy boli go w klatce piersiowej? czy kołatanie pojawia się tylko w trakcie wysiłku? czy towarzyszy mu duszność?czy zauważył obrzęki na nogach? czy jego wydolność spadła? czy zażywa jakieś leki/używki w celu poprawy wydolności? [b]ogólne:[/b] czy choruje na coś co jeszcze nie powiedział lub się nie przyznał? czy zażywa jakieś leki lub jest na coś uczulony? czy ostatnio stracił na wadze, jak z czynnościami fizjologicznymi? Czy ma problemy z tarczycą lub nerkami? [b]Badania:[/b] [b]fizykalnie:[/b]oglądanie i palpacja stawów, cechy wysięku w stawach (balotowanie rzepki) ocena ruchomości stawów (czynnej i biernej) , oglądanie skóry, ocena ciśnienia, akcji serca, tętna [b]laboratoryjne:[/b]morfologia, OB, CRP, mocznik, kreatynina, AST,ALT,jonogram K Na, glukoza,TSH badanie moczu [b]obrazowe:[/b] EKG, RTG oraz USG stawów kolanowych oraz promieniowo-nadgarstkowych [b]Ad.3[/b] hmm na razie zakładam że to przeciążenie stawów -fizjoterapia, leki p/zapalne (jeśli nie ma dolegliwości wrzodowych) a serce - Mg profilaktycznie, tydzień odpoczynku od tenisa i zobaczymy czy objawy dalej będą występować
avcio11.10.2010 20:07
Odchylenia w badaniu przedmiotowym: wątroba wyczuwalna palpacyjnie 3 cm poniżej łuku żebrowego Ostatnio pacjent przechodził żadnej infekcji (za wyjątkiem wymienionego zapalenia ucha środkowego pół roku temu), nie zauważył zmian skórnych. STAWY: W badaniu RTG objętych zmianami stawów stwierdzono pogrubienie błony maziowej, obecne zwapnienia w chrząstkach i torebkach stawowych, w stawie kolanowym zwapnienia obejmują także łąkotkę - cechy zapalenia stawów. Brak cech obecności wysięku w jamie stawowej. Pacjent nie podaje żadnego incydentu kontuzji stawów. Ból nasila się podczas wysiłku fizycznego (nagły wysiłek obciążający stawy, szczególnie po odpoczynku - np. wspomniana gra w tenisa), łagodnieje podczas odpoczynku. Chory do gry używa ręki lewej, na dolegliwości bólowe dotyczą obustronnie dwóch nadgarstków w jednakowym stopniu . Ból stawów pojawił się w następującej kolejności: pacjent podaje, iż parę miesięcy temu zaczęły go "pobolewać" kolana, następnie dołączył się ból nadgarstków. Brak ograniczeń ruchomości i sztywności porannej. Skóra w okolicy stawów b/z patologicznych. Stawy lekko bolesne przy próbie nagłego poruszenia. [b]ZMĘCZENIE[/b]: Zmęczenie objawia się wyczerpaniem fizycznym, odczuwalnym ogólnym osłabieniem, drobnymi wahaniami nastroju, zaburzeniami snu (sen płytki) [b]UŻYWKI I LEKI: [/b]Pacjent nigdy nie palił papierosów. Obecnie leczony jest doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi. Ostatnio przyjmował także NLPZ (ibuprofen). Używki - kawa, napoje energetyczne, nie dopala się niczym innym ;). [b]INNE:[/b] Uczuleń brak. Tarczyca nigdy nie była badana. Nerki w pełni wydolne. Brak wahań masy ciała. Problemów z moczem i stolcem brak. Podczas głębszego wywiadu przyznał, iż ostatnio ma "problemy ze sferą łóżkową", więcej informacji na ten temat nie chciał udzielić. Pacjent podaje, iż przestrzega zaleceń dietetycznych z poradni diabetologicznej. [b]KRĄŻENIE:[/b] Kołatanie pojawia się podczas wysiłku, pacjeny podaje, iż czasami musi przystanąć na chwilę by nabrać tchu. Brak obrzęków na nogach. EKG spoczynkowe - bez zmian patologicznych. UKG - cechy powiększenia lewej komory serca, LVEF 51%, cechy niewielkiej kardiomiopatii rozstrzeniowej. Ciiśnienie 130/85, tętno 82. [b]LABORATORIUM: [/b]Badanie moczu - wynik w normie, morfologia - w normie, jonogram - w normie, kreatynina - w normie, TSH w normie, OB - 15, CRP - 7 mg/l, mocznik - w normie, AST 58 U/l , ALT 62 U/l , glikemia na czczo 102 mg/dl, HbA1c - 6,6% [b]Wywiad rodzinny[/b] - ojciec - nadciśnienie; matka - choroba zakrzepowo-zatorowa żył głębokich kończyn dolnych. Nic nie pominąłem ;)? - dużo pytań i może coś zgubiłem po drodze
avcio11.10.2010 20:07
Odchylenia w badaniu przedmiotowym: wątroba wyczuwalna palpacyjnie 3 cm poniżej łuku żebrowego<br />Ostatnio pacjent przechodził żadnej infekcji (za wyjątkiem wymienionego zapalenia ucha środkowego pół roku temu), nie zauważył zmian skórnych.<br />STAWY: W badaniu RTG objętych zmianami stawów stwierdzono pogrubienie błony maziowej, obecne zwapnienia w chrząstkach i torebkach stawowych, w stawie kolanowym zwapnienia obejmują także łąkotkę - cechy zapalenia stawów. Brak cech obecności wysięku w jamie stawowej. Pacjent nie podaje żadnego incydentu kontuzji stawów. Ból nasila się podczas wysiłku fizycznego (nagły wysiłek obciążający stawy, szczególnie po odpoczynku - np. wspomniana gra w tenisa), łagodnieje podczas odpoczynku. Chory do gry używa ręki lewej, na dolegliwości bólowe dotyczą obustronnie dwóch nadgarstków w jednakowym stopniu . Ból stawów pojawił się w następującej kolejności: pacjent podaje, iż parę miesięcy temu zaczęły go "pobolewać" kolana, następnie dołączył się ból nadgarstków. Brak ograniczeń ruchomości i sztywności porannej. Skóra w okolicy stawów b/z patologicznych. Stawy lekko bolesne przy próbie nagłego poruszenia.<br />[b]ZMĘCZENIE[/b]: Zmęczenie objawia się wyczerpaniem fizycznym, odczuwalnym ogólnym osłabieniem, drobnymi wahaniami nastroju, zaburzeniami snu (sen płytki) <br />[b]UŻYWKI I LEKI: [/b]Pacjent nigdy nie palił papierosów. Obecnie leczony jest doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi. Ostatnio przyjmował także NLPZ (ibuprofen). Używki - kawa, napoje energetyczne, nie dopala się niczym innym ;). <br />[b]INNE:[/b] Uczuleń brak. Tarczyca nigdy nie była badana. Nerki w pełni wydolne.<br />Brak wahań masy ciała. Problemów z moczem i stolcem brak.<br />Podczas głębszego wywiadu przyznał, iż ostatnio ma "problemy ze sferą łóżkową", więcej informacji na ten temat nie chciał udzielić.<br />Pacjent podaje, iż przestrzega zaleceń dietetycznych z poradni diabetologicznej.<br />[b]KRĄŻENIE:[/b] Kołatanie pojawia się podczas wysiłku, pacjeny podaje, iż czasami musi przystanąć na chwilę by nabrać tchu. Brak obrzęków na nogach. EKG spoczynkowe - bez zmian patologicznych. UKG - cechy powiększenia lewej komory serca, LVEF 51%, cechy niewielkiej kardiomiopatii rozstrzeniowej. Ciiśnienie 130/85, tętno 82.<br />[b]LABORATORIUM: [/b]Badanie moczu - wynik w normie, morfologia - w normie, jonogram - w normie, kreatynina - w normie, TSH w normie, OB - 15, CRP - 7 mg/l, mocznik - w normie, AST 58 U/l , ALT 62 U/l , glikemia na czczo 102 mg/dl, HbA1c - 6,6%<br />[b]Wywiad rodzinny[/b] - ojciec - nadciśnienie; matka - choroba zakrzepowo-zatorowa żył głębokich kończyn dolnych.<br />Nic nie pominąłem ;)? - dużo pytań i może coś zgubiłem po drodze
avcio11.10.2010 20:09
I proponowane leczenie - po tygodniu pacjent powrócił do gry w tenisa - nastąpił nawrót objawów.
avcio11.10.2010 20:09
I proponowane leczenie - po tygodniu pacjent powrócił do gry w tenisa - nastąpił nawrót objawów.
igielka152
igielka15211.10.2010 20:24
zaproponowałabym diagnostyke obrazową głowy celem poszukiwania ewentualnego gruczolaka przysadki produkującego GH - podane objawy mogą sugerować akromegalię, stąd stęż IGF-1 w surowicy
igielka152
igielka15211.10.2010 20:24
zaproponowałabym diagnostyke obrazową głowy celem poszukiwania ewentualnego gruczolaka przysadki produkującego GH - podane objawy mogą sugerować akromegalię, stąd stęż IGF-1 w surowicy
avcio11.10.2010 20:33
MRI przysadki - bez widocznych zmian patologicznych, stężenie IGF-1 w normie - zachęcam do dalszego drążenia tematu :)
avcio11.10.2010 20:33
MRI przysadki - bez widocznych zmian patologicznych, stężenie IGF-1 w normie - zachęcam do dalszego drążenia tematu :)
el.mariaci
el.mariaci11.10.2010 20:49
usg jamy brzusznej (ocena powiększenia wątroby) dopytałbym czy pacjent zauważył zmiany stawów dłoni (stawy miedzypaliczkowe blizsze) oraz sam obejrzał bym kończyny szukając guzków reumatoidalnych, laboratoryjnie oznaczyc RF IgM oraz mikrobiologiczne badanie płynu stawowego symetryczne zajęcie stawów może wskazywać na RZS
el.mariaci
el.mariaci11.10.2010 20:49
usg jamy brzusznej (ocena powiększenia wątroby)<br />dopytałbym czy pacjent zauważył zmiany stawów dłoni (stawy miedzypaliczkowe blizsze) oraz sam obejrzał bym kończyny szukając guzków reumatoidalnych, laboratoryjnie oznaczyc RF IgM oraz mikrobiologiczne badanie płynu stawowego<br />symetryczne zajęcie stawów może wskazywać na RZS
igielka152
igielka15211.10.2010 21:04
z badań lab - doustny test obciążenia 75 g glc. z badań obrazowych endoskopia p.pok i bronchoskopia - szukamy rakowiaka który może wydzielać ektopowo somatoliberynę, tk jamy brzusznej lub usg - szukamy wyspiaka trzustki domyslam sie że nie jest to typowo podręcznikowy przypadek, mimo że objawy i wywiad pasuja mi do akromegalii nie wiem dlaczego IGF-1 miałby byc w normie...
igielka152
igielka15211.10.2010 21:04
z badań lab - doustny test obciążenia 75 g glc.<br />z badań obrazowych endoskopia p.pok i bronchoskopia - szukamy rakowiaka który może wydzielać ektopowo somatoliberynę, tk jamy brzusznej lub usg - szukamy wyspiaka trzustki<br />domyslam sie że nie jest to typowo podręcznikowy przypadek, mimo że objawy i wywiad pasuja mi do akromegalii nie wiem dlaczego IGF-1 miałby byc w normie...
el.mariaci
el.mariaci11.10.2010 21:12
hmm a mozna by oznaczyc poziom Fe i ferrytyny w surowicy? myślę o hemochromatozie
el.mariaci
el.mariaci11.10.2010 21:12
hmm a mozna by oznaczyc poziom Fe i ferrytyny w surowicy? myślę o hemochromatozie
avcio11.10.2010 21:17
STAWY: nie znaleziono guzków reumatoidalnych, posiew płynu stawowego - brak cech wzrostu kolonii bakteryjnych, pacjent nie zauważył zmian stawów dłoni, RF IgM - nieobecny WĄTROBA: wątroba powiększona 165mm, hyperechogeniczna o zatartych brzegach i niejednorodnej strukturze - obraz może odpowiadać stłuszczeniu oraz przebudowie marskiej tego narządu
avcio11.10.2010 21:17
STAWY: nie znaleziono guzków reumatoidalnych, posiew płynu stawowego - brak cech wzrostu kolonii bakteryjnych, pacjent nie zauważył zmian stawów dłoni, RF IgM - nieobecny<br />WĄTROBA: wątroba powiększona 165mm, hyperechogeniczna o zatartych brzegach i niejednorodnej strukturze - obraz może odpowiadać stłuszczeniu oraz przebudowie marskiej tego narządu
el.mariaci
el.mariaci11.10.2010 21:25
a jak Fe i ferrytyna? zapomnialem zapytać o INR i APPT? czy kwalifikuje się do biopsji?
el.mariaci
el.mariaci11.10.2010 21:25
a jak Fe i ferrytyna? zapomnialem zapytać o INR i APPT? czy kwalifikuje się do biopsji?
igielka152
igielka15211.10.2010 21:31
ha no i mam wyjaśnienie-marska wątroba nie produkuje nadmiaru IGF-1 w związku z wykonanym przed laty zabiegiem operacyjnym - jak wyglądaja markery wzw? antygen hbs, p/ciała anty hbc?
igielka152
igielka15211.10.2010 21:31
ha no i mam wyjaśnienie-marska wątroba nie produkuje nadmiaru IGF-1<br />w związku z wykonanym przed laty zabiegiem operacyjnym - jak wyglądaja markery wzw? antygen hbs, p/ciała anty hbc?
igielka152
igielka15211.10.2010 21:45
do pomysłu z hemochromatozą - jakie jest TIBC?
igielka152
igielka15211.10.2010 21:45
do pomysłu z hemochromatozą - jakie jest TIBC?
avcio12.10.2010 20:34
Poziom żelaza 295 ug/dl, TIBC 319 ug/dl, ferrytyna - 746 ng/ml, brak przeciwskazań do biopsji wątroby.<br />Markery WZW - Antygen Hbs nieobecny, antyHbc - wyn ik ujemny
avcio12.10.2010 20:34
Poziom żelaza 295 ug/dl, TIBC 319 ug/dl, ferrytyna - 746 ng/ml, brak przeciwskazań do biopsji wątroby. Markery WZW - Antygen Hbs nieobecny, antyHbc - wyn ik ujemny
el.mariaci
el.mariaci13.10.2010 13:09
w takim razie bipsja wątroby oraz badanie genetyczne (C28Y genu HFE)
el.mariaci
el.mariaci13.10.2010 13:09
w takim razie bipsja wątroby oraz badanie genetyczne (C28Y genu HFE)
avcio14.10.2010 22:46
Gratuluję el.mariaci (przepraszam za długi okres oczekiwania na odpowiedź ale miałem problemy z komputerem)! Za pomocą badania genetycznego rozpoznano mutację genu HFE, postawiono rozpoznacznie hemochromatozy wrodzonej i wdrożono postępowanie lecznicze - terapeutyczne krwioupusty. Choroba została wykryta stosunkowo wcześnie, co pozwoli zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka wątrobowokomórkowego i powikłań ze strony innych narządów. Prawdodopodobnie wykryta wcześniej cukrzyca również jest skutkiem destrukcyjnej działalności oksydacyjnej zgromadzonego żelaza i postępującego procesu włókienia tego narządu.
avcio14.10.2010 22:46
Gratuluję el.mariaci (przepraszam za długi okres oczekiwania na odpowiedź ale miałem problemy z komputerem)! Za pomocą badania genetycznego rozpoznano mutację genu HFE, postawiono rozpoznacznie hemochromatozy wrodzonej i wdrożono postępowanie lecznicze - terapeutyczne krwioupusty. Choroba została wykryta stosunkowo wcześnie, co pozwoli zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka wątrobowokomórkowego i powikłań ze strony innych narządów. Prawdodopodobnie wykryta wcześniej cukrzyca również jest skutkiem destrukcyjnej działalności oksydacyjnej zgromadzonego żelaza i postępującego procesu włókienia tego narządu.