Wpływ diety wegetariańskiej na INR u pacjentki leczonej antykoagulantami
<p>Sól sodowa warfaryny (łac. Warfarinum natricum), występująca pod handlową nazwą Warfin, to skuteczny lek przeciwkrzepliwy stosowany w profilaktyce i leczeniu zakrzepicy. Znajduje powszechne zastosowanie po zabiegach kardiochirurgicznych, zwłaszcza po wszczepieniu sztucznej protezy zastawki serca. Zadaniem Warfinu jest niedopuszczenie do wykrzepiania krwi w elementach protez i zastawek oraz wspomaganie rozpuszczania powstałych skrzeplin.</p><p>Pacjenci muszą kontynuować leczenie antykoagulantami do końca życia. Pozostają także pod stałą opieką lekarską poradni kardiologicznej. Na ogół co 4-6 tygodni powinni monitorować czas protrombinowy (PT), czyli czas tworzenia się skrzepu krwi w celu sprawdzenia, jak działają czynniki krzepnięcia wchodzące w tzw. zespół protrombiny. Wynik prezentowany jest pod nazwą międzynarodowego współczynnika znormalizowanego INR (<i>ang. International</i><i>Normalized Ratio)</i> [1]. W celu utrzymania stałych wartości gęstości krwi, pacjenci powinni przestrzegać odpowiednio dobranej, dobrze zbilansowanej diety, dzięki czemu zapewnią organizmowi zalecaną codzienną dawkę witaminy K zawartą w pokarmach. Zbyt wysoka dawka witaminy K w stosunku do zapotrzebowania organizmu może w sposób istotny wpływać na wartość INR w badanej krwi i stwarzać trudności w doborze dawki antywitaminy K [2].</p><p></p><p>Istnieją trzy sklasyfikowane formy witaminy K: K1 i K2 – pochodzące z naturalnego źródła oraz K3 będąca syntetycznym związkiem chemicznym. Witamina K1 (filochinon) jest syntetyzowana wyłącznie w roślinach i przyjmowana z pokarmem, zaś K2 to grupa związków określanych mianem menachinonów (MK-n) [3]. Związki te syntetyzowane są przez bakterie jelitowe. Występują głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, także w produktach podlegających fermentacji (tabela 1).</p><p>Tabela 1.</p><p>Zalecenia FAO (<i>ang. Food and Agriculture Organization of the United Nations</i>) oraz WHO (ang. <i>World Health Organization), </i>dotyczące wystarczającego spożycia AI (<i>ang. Adequate</i><i>Intake</i>), wyrażone w μg filochinonu/os/d od 2008 roku nie uległy zmianie i wynoszą dla kobiet ≥ 19 lat 65 μg filochinonu/os/d natomiast dla mężczyzn ≥ 19 lat 55 μg filochinonu/os/d [5]. Obecnie przyjmuje się, że wskaźnik terapeutyczny INR w leczeniu przeciwzakrzepowym u pacjentów po operacjach wszczepienia sztucznych zastawek powinien mieścić się w przedziale 2,5 – 3,5 bez względu na płeć [6, 7]. Skuteczność kliniczna Warfinu zależy od stężenia witaminy K w osoczu, na który ma wpływ ilość spożywanej witaminy K przyjmowanej w pokarmach i pochodzącej z suplementacji. Amerykańska instytucja rządowa Agencja Żywności i Leków FDA (<i>ang.</i><i>Food and Drug</i><i>Administration)</i> podaje, że dzienna dawka witaminy K w ilości 400 μg i więcej może kompletnie niwelować efekty przeciwzakrzepowe przyjmowanego przez pacjenta Warfinu [8, 9].</p><p>Dobór odpowiednich składników pokarmowych, zawierających witaminę K oraz rozłożenie ich w posiłkach to duże wyzwanie dla dietetyka. Biorąc pod uwagę ogólny stan pacjenta oraz jego wiek, płeć, masę ciała, choroby współistniejące, inne leki i suplementy, które przyjmuje, a także swoiste zachowania behawioralne (dieta, ćwiczenia fizyczne), dietetyk może w sposób prawidłowy dostosować indywidualny plan żywieniowy dla konkretnego pacjenta. Im więcej informacji otrzyma dietetyk, tym dokładniejszy będzie wynik jego pracy. Zielone części warzyw i owoców charakteryzują się wysoką zawartością witaminy K1 (filochinonu), zatem ustalając plan żywieniowy dla pacjenta, należy przede wszystkim wziąć ten czynnik pod uwagę.</p><p></p><p>Witamina K bierze także udział w metabolizmie kości. Długotrwałe stosowanie Warfinu może zaburzać homeostazę gospodarki wapniowej w organizmie pacjenta, czego następstwem może być osteopenia, a w konsekwencji osteoporoza. Są to jednak następstwa odległe. Do ich występowania mogą się przyczynić dodatkowe czynniki, takie jak: wiek, płeć, aktywność fizyczna, uwarunkowania genetyczne [10].</p><p>Ważnym elementem jest absorpcja witaminy K w organizmie. Wchłanianie filochinonu wymaga współudziału żółci i soku trzustkowego. Jest to witamina rozpuszczalna w tłuszczach, więc dodanie ich do posiłku powoduje wyższą jej przyswajalność. Witamina K wchłaniana jest w jelicie cienkim a magazynowana jest w wątrobie. Istnieją różnice pomiędzy wchłanianiem witamin K1 i K2. Pierwsza z nich jest absorbowana zaledwie w 10-15% całkowitej ilości tej witaminy przyjętej z pokarmem, natomiast K2 wchłania się niemal całkowicie i ma długi czas biologicznego półtrwania [10]. W obrazie całościowym witamina K modyfikuje stabilność koagulacyjną, jednak nie należy wykluczać jej z diety pacjenta ponieważ jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Oprócz zaangażowania w proces krzepnięcia krwi, bierze udział w utrzymaniu właściwej homeostazy tkanki kostnej oraz w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i pracy mózgu.</p><p></p><p>Można przypuszczać, że prawidłowo zbilansowany plan dietetyczny przyczyni się do utrzymania prawidłowego stężenia czynników krzepnięcia w konfrontacji z antykoagulantami oraz zminimalizuje wahania wskaźnika krzepliwości krwi.</p>
Otrzymano 27 wrz 2017→Zaakceptowano 22 lis 2018→Opublikowano 26 lis 2018